Dit is het ware levensverhaal van Phung Thi Le Ly Hayslip...
... uit Ky La in Midden-Vietnam. Het is begin jaren '50.
De Franse overheersers zitten ver weg in Saigon, Hanoi of Parijs.
In Ky La gaat 't leven voort...
... beschermd door Vader Hemel, Ong Troi en Moeder Aarde, Me Dat.
Tussen hemel en aarde, Troi va Dat, staan de mensen.
Ze bewerken de grond en proberen te leven volgens boeddha's leer.
Lang geleden trok een jonge vrouw de wijde wereld in.
Net als haar broeders en zusters vocht ze in oorlogen...
... kreeg ze kinderen, moest ze lijden...
... en had ze hartstochtelijk lief.
Ik was het zesde kind, Phung Thi Le Ly.
En ik groeide op in het allermooiste dorp op aarde.
In mijn vroegste herinnering werk ik naast moeder op het veld.
Mijn moeder werkte altijd.
Elke rijstkorrel symboliseerde het leven.
Onder het werk leerde ze me alles wat ik moest weten over 't leven.
Waar kom ik eigenlijk vandaan ?
Waar komen baby's echt vandaan ?
Uit mijn navel.
Maak je geen zorgen. God maakt baby's en stopt ze in je buik.
Maar dat merk je ruim van tevoren.
De tere rijstplanten moesten vaak verpoot worden.
Onze rijst stond dicht bij het kerkhof.
We geloofden dat de geesten in de rijst gingen zitten.
De geest van de voorouders gaat zo over in de nieuwe generatie.
Op een dag, in de zomer van 1 953, kwamen de Fransen.
Ze verwoestten ons dorp, en het jaar daarop leden we honger.
Ik vergeet nooit meer hoe m'n vader keek, toen ons huis afbrandde.
Maar aangezien het al zoveel eeuwen zo ging...
... bouwden we ons leven weer op.
Mama, waar komen baby's echt vandaan ?
Toen, in 1 963, veranderde het platteland definitief.
Sommige Viet Cong-soldaten die toen kwamen...
... hadden nog tegen de Fransen gevochten.
Het waren veelal verdreven immigranten uit het noorden.
Ze waren allemaal kwaad.
Mijn ouders hebben me geleerd dat Vietnam een vrije natie is.
Daar gaat deze oorlog om. Chinezen, Japanners en Fransen...
... probeerden ons te overheersen. Maar wij wonnen.
't Noorden en 't zuiden zijn onscheidbaar, als zusters.
Maar in 1 954 hebben de Fransen en de Amerikanen 't zuiden ontvoerd.
Kunnen we zomaar toezien dat ontvoerders, om beurten...
... onze zuster verkrachten en bezoedelen ? Daar gaat de oorlog om.
Waarom moeten buitenstaanders ons land verdelen...
... de mensen naar 't noorden sturen en zelf 't zuiden inpikken ?
Als Vietnam voor de Vietnamezen is...
... dan mogen we toch onze eigen regering kiezen ?
Een land met 2 regeringen kan evenmin als 'n gezin met 2 vaders.
Ze hebben vliegtuigen en bommen, en 10 keer zoveel soldaten. En wij ?
Wij hebben vodden, wij hebben geweren. En stokken.
Wij kennen geen rangen en maken geen promotie.
Wij krijgen geen geld.
Wij zijn jullie dienaars.
Wij respecteren jullie huis en jullie altaar.
Wij zijn jullie familie.
Heb je zin om te dansen ?
Ik hield 't meest van m'n broer Sau.
Hij beschermde me en maakte me aan 't lachen.
Schiet op.
Zoete rijst en bonen. Wees voorzichtig. Schrijf ons, Sau.
Le Ly, ik kom weer terug. Gedraag je, en zorg voor mama en papa.
- Pas goed op voor boze geesten. - Het beste.
Toen ze met de Viet Cong naar Hanoi gingen...
... wist ik dat ik m'n broers Bon en Sau heel lang niet meer zou zien.
Misschien wel nooit meer.
Maar vooral Sau liet een lege plek in m'n hart achter.
Begrijp je dat 'n land meer is dan aarde, rivieren en bossen ?
Begrijp je dat je broer Sau misschien niet terugkomt ?
Ik heb je vaak verteld over de tijd toen de Chinezen de baas waren.
Velen kwamen om. Le Loi, Jia Long en de gezusters Trung.
En je voorvader, Phung Thi Chinh, vocht tegen de Chinezen.
Je grootvader kwam om in de strijd tegen de Japanners.
We hebben veel geleden.
Toen de Japanners kwamen, moesten je moeder en ik naar Da Nang...
... om een landingsbaan voor de vliegtuigen te bouwen.
We werkten als slaven.
Ons loon was een kom rijst en nog een dag leven.
Vrijheid krijg je nooit cadeau.
Ze moet steeds weer veroverd worden. Begrijp je dat ?
Zie je dit land ? Vietnam is nu van jou.
Als de vijand terugkomt, moet je zowel dochter als zoon zijn.
M'n vader bracht me liefde bij voor God en voor m'n voorouders.
Maar mijn vaders wereld zou aan het wankelen worden gebracht.
Er kwamen regeringssoldaten en Amerikaanse adviseurs naar 't dorp.
- Uw dorp is veilig. - Ze wierpen barricades op.
Het maakt deel uit van het nieuwe dorp Binh Ky.
Velen van u kunnen een militaire training krijgen...
... zodat u de communistische rebellen kunt weerstaan.
U wordt beloond met voedsel en geld.
Uw oudere kinderen krijgen militaire training in een kamp.
De jongere kinderen kunnen naar school gaan.
Uw dorp zal gelukkig en vreedzaam blijven.
Hebt u nog vragen...
... ga dan naar uw leider.
Ze aten ons voedsel op, en sliepen met de vrouwen...
... net als de soldaten van de krijgsheren van eeuwen terug.
De regeringsleider, Ngo Dinh Diem, was katholiek. Net als de Fransen.
Daarom werd hij gewantrouwd door de boeddhisten in ons gebied.
De noordelijke leider, Ho Chi Minh...
... had tegen de Japanners en de Fransen gevochten.
We hoorden altijd verhalen over zijn liefde voor Vietnam.
- Wie zijn dat ? - Amerikanen.
Ze zeggen dat ze blinde, blauwe ogen achter hun bril hebben.
Zonder schoenen kunnen hun zachte voeten nergens op lopen.
Zonder bril en laarzen kunnen ze niet vechten.
Geen goeie soldaten.
Ook geen goed hek.
Jullie president, Ngo Dinh Diem, wil weten wat jullie doen...
... als jullie een Viet Cong zien of iemand kennen die hen helpt.
Aangeven bij de soldaten.
Goed. Je krijgt een grote beloning voor elke gevangen Viet Cong.
Overdag waren we een regeringsdorp...
... maar als de soldaten naar hun kamp gingen en wij speelden...
... was er aan Viet Cong-strijders nooit gebrek.
Op een nacht kwam de Viet Cong mijn leraar halen.
Heb jij deze kinderen geleerd hun land te verraden ?
Ky La is vannacht bevrijd van de onderdrukkers.
Wij zijn de bevrijders.
De nacht was van de Viet Cong.
En hoewel ik bang was, had ik niet echt een keuze.
Ze vochten voor onze vrijheid tegen het Zuid-vietnamese bewind.
Wie de vragen ook stelt, beide kanten gedragen zich dom.
- Is er nieuws van Sau of Bon ? - Ze oefenen in het noorden.
Er is nu geen tijd voor zonen en moeders.
Ik zei dat we haar hier nodig hadden.
Zoveel hebben we niet aan haar. Laat haar maar naar Sau gaan.
- Dat zal haar leren wat werken is. - Praat niet zo.
Ze moet werken, net als iedereen. Ze denkt dat ze 'n prinsesje is.
En maar knipogen naar de jongens.
Niet waar. De grote jongens vallen mij steeds lastig.
Sla haar niet weer. Hoor je me ?
Wil je al m'n kinderen wegsturen ?
Als ik m'n gezin kwijtraak, waar leef ik dan nog voor ?
Je denkt alleen maar aan jezelf.
De Fransen, de Japanners, nu weer de Amerikanen...
Ze moeten wel gaan vechten. Het wordt oorlog, stomme egoïst.
Hou op. Ga weg.
Vergeef 'm, mama. Niet huilen.
Ik heb je vader voor schut gezet.
Doe dat nooit bij je man, want ik laat je beide wangen gloeien.
Een vanwege hem en een vanwege mezelf. Hoor je dat ?
Wie eerst ?
Niemand ? Praat, of je bent er geweest, Charlie.
Snap je dat, klootzak ?
Goed, zelf weten. Het is gebeurd met je.
Jij bent de volgende, meisje.
Ga je nog praten ? Zeg iets.
Op moeders verzoek...
... bekeek een wijze de navelstrengen van m'n broers.
We hadden al 'n jaar niks gehoord.
De oudste is sterk en gezond.
De jongste is ergens waar ik 'm niet kan zien.
Nee, dat is niet waar. Sau leeft. Ik voel het in m'n schoot.
Hebben jullie vannacht rare geluiden gehoord ?
- Zoiets als stemmen in de regen ? - Ik wel.
Dan is uw probleem het volgende. Uw altaar is te klein.
En er is een verdwaalde ziel, die naar binnen wil. Dat is alles.
Maak buiten een altaar, dan komt alles goed.
De Viet Cong doordrong ons van een gevoel van xa.
Plicht jegens je land, je volk. De mier werd ons morele voorbeeld.
We vormden cellen, waarin niemand macht over 'n ander had.
Alleen door de strijd, of door je eigen handen word je onsterfelijk.
Niemand steeg boven de anderen uit in de mierensamenleving.
De Viet Cong won de boeren voor zich omdat ze ons leven deelden.
Maar voor elke regeringssoldaat die we doodden...
... kwamen er twee terug.
Naar binnen. Erachteraan, stommelingen.
Op een dag kwamen ze mij halen.
Zeg op: Wat moest je daar op die weg ?
Gras snijden voor m'n buffel.
Je liegt.
Nog een keer.
- Wat moest je daar op die weg ? - Ik wou niemand kwaad doen.
Je liegt.
Je bent een can bo cai. Je bent kaderlid van de VC.
Je waarschuwde je vrienden.
Waar is de VC-basis ?
Ik weet 't niet.
Hoeveel gevechten heb je meegemaakt ?
Wat is je rang ?
Ik ben gewoon een meisje. Ik heb niets...
Weet je waar deze voor is ?
Ga maar 's na wat ik je hiermee aan kan doen.
Hoe zou je baby 't vinden als jij geen tepels had ?
Of misschien kan ik wat vel van je kont snijden om sandalen te maken.
Viet Cong-heldin.
Als je hier weer komt, kan je maar beter alles vertellen wat je weet.
HONING
Niet bewegen.
Ik heb niets gedaan. Ik weet niets.
Moeder gebruikte m'n bruidsschat om me vrij te kopen.
Maar nu verdacht het dorp mijn familie van banden met de regering.
Uiteindelijk kwam de Viet Cong me halen.
- Ze heeft niets gedaan. - Achteruit.
Jullie hebben geen respect. Ik ga mee.
Nee, de gevangene moet alleen mee.
Onze mannen zijn verraden. Ze hebben een informant.
Hoe kon de vijand anders zoveel weten ?
Dit dorp zit vol verraders.
Regeringsaanhangers die ons verraden voor 'n familielid...
... voor geld of voor voorrechten.
Dus ik vraag jullie: Wat moeten we doen met deze mensen ?
We moeten ze een lesje leren dat ze nooit meer vergeten.
Zie je dat ?
- Wat is dat ? - Een graf.
Jouw graf, stomme meid.
Hoe ben je vrijgekomen ? Heb je ze onze oren beloofd ?
Mijn moeder heeft een ambtenaar omgekocht. Geloof me toch.
Rijkeluiskind.
Le Ly, wil je leven ?
- Mijn leven is in jouw handen. - Wat bedoel je ?
Ik zal heus niets zeggen tegen de vijand.
In 't dorp kijken ze me nu al met de nek aan.
Als jullie willen, ga ik ver weg. Ik zal nooit terug komen.
Als je hierover praat, vermoorden we je.
Hou je kop.
Ik heb nooit begrepen waarom ik werd verkracht, en niet vermoord.
En ook niet of ik echt veroordeeld was door de Viet Cong.
Misschien was 't slechts een waarschuwing voor m'n vader.
Maar mijn band met mijn dorp werd er voorgoed door verbroken.
Mijn zus Hai vond werk voor ons in de stad.
Papa bleef achter om de geesten van onze voorouders te bewaken.
In Saigon werden tot onze verba- zing de monniken gearresteerd.
Ik had nog nooit zoveel auto 's en mensen gezien.
De andere ook.
Madame, ze zijn klaar.
Deze kant op.
Vers van 't land. Harde werkers.
- Uit welk dorp ? - Ky La.
Bij Da Nang.
Ly is heel goed met kinderen. Een hele goede oppas.
- Hoe oud is ze ? - Achttien.
- Is ze sterk ? - Ja, ze is erg sterk.
Ze heeft sinds haar vierde op het land gewerkt.
We nemen ze.
Hier krijg je straf voor. De meester moest zelf de garage openen.
Niet zo streng. Het was voor iedereen 'n lange dag.
Ga naar bed. Ik red me wel. Toe maar.
- Ik kon niet slapen. - Ik ook niet, meester.
Ik ben niet de eerste.
Dat bent u wel.
Ik ben verkracht.
Door de dorpsjongens in Ky La.
Arme schat.
Ben je ongesteld geweest ?
Stom kind.
Je was niet tevreden met dit mooie leven.
Je moest de echtgenoot verleiden. Je leidde hem weg van zijn vrouw.
Zo ging 't niet. Ahn geeft om me. Hij houdt van me.
Denk je dat je ook maar iets voor hem betekent ?
En nu krijg je zijn bastaard. Prachtig, hoor.
Je moet het weg laten halen.
We gaan morgen naar de kruidendokter.
Wat doe je ?
Het spijt me, mevrouw.
Ik ben in verwachting.
Dat weet ik. De kruidendokter heeft 't ons verteld.
Wie is de vader ? En kijk niet zo verbaasd, Le Ly.
Een jongen.
Iemand die ik in 't park heb ontmoet. U kent 'm niet.
Waarom brand je wierook ?
Omdat ik het kind niet wil. Ik bad om vergiffenis.
Bij de voorouders van mijn man ?
Ik weet niet wat ik anders moet. De jongen is katholiek, net als u.
- Ik ben boeddhist. - Juist.
Le Ly, ik heb een andere verklaring.
Volgens mij is mijn man de vader van je kind.
- O nee, Madame Lien. Ik... - Stil.
Je weet dat ik niet gezond ben.
Maar ik heb m'n man zoons gegeven. Prachtige jongens.
Geen vrouw had hem mooiere zoons kunnen geven. Denk niet...
Denk niet dat je niet gestraft zult worden.
Jij en je dochter moeten dit huis onmiddellijk verlaten.
Maar waarom ? Alleen u weet het.
Laat de mensen denken dat de vader een soldaat was.
Ik weet 't, en dat is genoeg.
Mannen zijn net honden die ergens pissen en 't daar dan blijven doen.
Ze is geen bedreiging voor u. Ze heeft 'n man niets te bieden.
Het is een plattelandsmeisje. Een onwetend, dom kind.
Een meid die niemands bruid zal worden. Ze is niets. Waardeloos.
Absoluut niet. Ik wil haar hier niet hebben.
Niet als kindermeisje, niet als dienstbode.
- Dan als tweede vrouw. - Wat ? Je bent gek.
Als bijslaap voor de meester. Als uw slavin, Madame Lien.
Om 't bed van uw man te warmen als u geen tijd hebt.
Waarom uw gezondheid riskeren als zij uw man kan bevredigen ?
U blijft eerste vrouw. U hebt de wet aan uw kant.
- Toe, mama. - Stom kind, hou op.
Ze moeten weg, vandaag nog. Voor het avondeten.
Hebben jullie geprobeerd het weg te laten halen ?
Maar uw zaad is te sterk. 't Heeft Bay Ly nu ook in z'n greep.
Helpt u ons alstublieft. Tenminste tot het kind geboren is.
Ik zal jullie niet op straat gooien.
Maar ik kan m'n vrouw niet vragen jullie hier te laten wonen.
- Ik zorg voor onderdak. - Niet in Saigon.
- Hoe ver wou je ze wegsturen ? - Hoe ver kan je rijden in een dag ?
Goed...
- Terug naar Da Nang. - Maar we hebben niets.
Met genoeg geld tot de baby er is. Ik stuur elke maand geld.
Via een bank of een familielid. Ik wil niet dat je weet waar ze wonen.
Dat is een strikte voorwaarde.
Jullie krijgen genoeg om van te leven.
De huismeester zal alles regelen.
Ooit komt ze terug.
Vergeet haar niet. Ze is een goede tweede vrouw.
Beloof dat u haar niet zult vergeten.
Maar het geld kwam nooit. Daar zorgde Madame Lien wel voor.
Moeder verkocht 'n tijd slakken in Da Nang...
... maar keerde al gauw terug naar Ky La.
Mijn vader schaamde zich voor me en wilde me niet meer zien.
- Hé, soldaat. Wil je sigaretten ? - Wat dacht je van een wip ?
Ik ben geen hoer.
Vijftien dollar ? Wat verstop je daar ?
Babybuiken winden me op. Vijftig dollar.
Nee, donder op.
Wat zit er in de doos ?
Johnny Walker, sigaretten.
- Wat is dit ? - Marihuana, hé ?
Dit is alles wat ik heb.
- Waar is Kim ? - Aan het werk. Kim werkt.
- Ik wacht wel op haar, kleintje. - Nee, baby-san, baby-san...
- Jij moet weg. - Bier.
Bier.
Ik zoek Kim.
Mijn dochter.
- Ik kom van ver. - Nee, ga weg.
- Ik ben haar vader. - Ophoepelen.
Ik heb haar lang niet gezien.
Wegwezen, achterlijke spleetoog.
- Wat doe jij hier ? - Papa is hier. En Paul is terug.
Paul terug, nu al ?
Paul, leuk je weer te zien. Maar 't komt niet zo uit.
Schatje, wat duurde dat lang. Zes weken in die klerejungle.
Ik wil neuken, nu.
Vader komt van ver. 't Is niet de juiste tijd.
Hij heeft alle tijd, ik niet. Laat 'm opdonderen.
- Hij betaalt m'n rekeningen. - Kom je nou ?
Geef me wat tijd, papa. Kom over twee uur terug.
Tot kijk.
Ik kwam voor je zuster.
Ze is aan 't werk. Verkopen bij de legerbasis.
- Gaat 't goed met 'r ? - Ze is lui.
- Ik help 'r zoveel ik kan. - En de baby ?
Waarom heeft ze die man verleid ? En ze hield niet eens haar mond.
Ja, ze heeft schande over ons gebracht. Een ongehuwde moeder.
Maar ze is niet de enige die ons te schande maakt.
Ik doe mijn best, papa. Ik moet naar mijn werk.
Kim, als je Bay Ly ziet...
... zeg haar dan dat ik voor haar gekomen ben.
Ik mis haar heel erg.
En ze moet niet bang zijn dat ze voor haar fout gestraft wordt.
Het leven vindt vanzelf weer een evenwicht.
- Wil je haar dat zeggen ? - Natuurlijk.
- Geldt dat ook voor mij ? - Ook voor jou, kleintje.
Je vriend behandelde papa heel slecht. Je had je diep geschaamd.
- Dus je was er wel. - Zo heeft papa ons niet opgevoed.
Denk je dat ik 't leuk vind wat ik doe ?
Er moet toch iemand iets verdienen. Waarom laat ik je hier nog wonen ?
M'n vrienden klagen. Zwangere vrouwen brengen ongeluk.
Je toont geen enkel respect. Als papa...
Het is een buitenlander. Je slaapt met de vijand.
Je verraadt je familie.
Zo is 't genoeg.
En ooit trouw ik ook nog met zo'n man.
Dan kan ik eindelijk weg uit dit rotland.
En wat jou betreft, geen liefdadigheid meer.
Toe maar, ga maar weg.
Denk je dat papa alleen van jou houdt ? Verwend kreng.
Om te overleven doorzocht ik het afval van de Amerikaanse basis.
En hier zag ik voor het eerst de vermoorde prostituees
- Dank de hemel, het is 'n jongen. - Voed hem gauw. Je bloedt erg.
Hoe moet je ooit voor 'm zorgen ? Geef hem weg, of dood hem.
En je schande zal weggewassen worden.
Je boft dat je aan ons bent toegewezen.
Ik heb geen moeite je te plaatsen...
... als je tenminste een beetje meewerkt.
Geen gekke dingen. We doen het zoals jij het wilt.
Jij doet je best...
... en ik doe m'n best.
Doe direct de deur open.
Maak toch niet zo'n drukte. Gewoon een beetje pijpen.
Rotwijf.
Jij daar. Roep de M.P. Hij probeert me te verkrachten.
Dit is een geintje, toch ?
Er gingen maanden voorbij.
Er kwamen meer hoeren, pooiers en zwarthandelaars. Alles was duur.
Mijn familie leed. Papa was oud en ziek...
... en kon niet meer op 't land werken.
- Hé, GI. Wil je iets kopen ? - Vandaag niet.
- Dag, Big Mike. - Je ziet er beaucoup sau uit.
- Geen goede dag. - Ik kan er wel iets aan doen.
Zie je die infanteristen ? Die gaan vandaag terug naar huis.
Nou en ? Wil je souvenirs ? Ik heb Chinese jade, marihuana. Titi geld.
Nee, ze willen een echt souvenir. Ze willen boom-boom met jou.
- Beaucoup boom-boom daar. - En veel platjes.
Die jochies zijn schoon. Ze hebben de hele tijd in de jungle gezeten.
Eentje is zelfs getrouwd. Je wilt toch niet dat ze sief oplopen ?
- Ze betalen je elk 20 dollar. - Le Ly is een goed meisje. Rot op.
Goed, 100 dollar. Dat is voor de ene. En nog 100 voor de ander.
200 dollar, Le Ly. Echt geld.
Waarom ? Het is te veel. Je maakt een geintje.
Ze hebben zoveel geld omdat ze zolang in de jungle zijn geweest.
Ze boffen dat ze nog leven.
Ze willen iets achterlaten. Een herinnering of zo.
Le Ly is niet zo.
- Vergeet het maar. - Jezus, wat doe je toch moeilijk.
Vierhonderd dollar.
Dat hebben ze me gegeven. Geef mij 50 commissie, en hou zelf 350.
Daar kan je je familie een jaar van onderhouden.
'n Kwartiertje maar. Je hoeft niks te doen, laat hen maar werken.
Lieverd, neem dat geld aan. En geef hen een verhaal voor thuis.
Je bent toch geen maagd meer.
Doe 't voor de wereldvrede.
Laat ze glimlachend naar huis gaan.
Mijn vader lag op sterven.
Ik ging voor het eerst weer terug naar het dorp.
Bay Ly, wat doe jij hier ?
Ik hoorde dat er problemen waren. Waar is papa ?
De Amerikanen kwamen op 'n dag om onze bunker te bekijken.
Ze dachten dat de VC in de bunker zat. Papa moest voorop lopen.
Hij zei dat er niemand in zat.
Ze gooiden er een handgranaat in. Maar die ontplofte niet.
Twee Amerikanen gingen ook naar binnen. Boem, dood.
Ze waren erg boos op papa. Ze sloegen hem.
Ze deden een papier op z'n rug: VC.
Ze brachten hem naar de gevangenis. Ze mishandelden hem.
Kom, mama, kom.
Je bent gaan drinken.
Die zogenaamde wijze kwam laatst langs.
Hij zei tegen me: Ik heb je niets te zeggen.
- Ik heb geen toekomst. - Hij meende het niet.
Als ik in 't dorp blijf, zal ik sterven.
Die wijzen brengen niet graag slecht nieuws.
U verbeeldt zich maar wat. Maak u geen zorgen.
Wie maakt zich dan zorgen ?
Wat is er mis mee om naar je voorouders te gaan ?
Ik maak me zorgen over jou. En je moeder is veranderd.
Wat is er dan gebeurd ?
De VC kwam, nadat de Amerikanen veel van hen vermoord hadden.
- Ze waren erg kwaad. - Verrader.
Oom Luc zei dat hij moest ophouden.
Hij zei: Ze heeft twee zoons aan de revolutie geofferd.
Zij verraadt haar land toch niet ?
Hoe kan je haar van verraad beschuldigen ?
Zorg dat ze haar mond houdt.
Ik had nooit weg moeten gaan uit Ky La.
Ik had ze allemaal moeten bevechten: de VC, de regering.
Wat ben ik nu, papa ?
Ik ben geen strijder, geen Phung.
Slechts een zwerver, die bedelt op straat.
- Ik schaam me zo. - Dat hoeft niet.
Je hebt je best gedaan.
Bay Ly, luister naar me.
Jij was bestemd om een prachtige vrouw te worden. En een moeder.
Geen moordenaar.
Vraag niet wat goed is of slecht. Zulke vragen zijn gevaarlijk.
Het goede draag je mee in je hart.
Liefde voor je voorouders en voor je familie.
Slecht is alles wat tussen jou en die liefde komt.
Ga terug naar je zoon. Zorg dat hij een goede zoon wordt.
Dat is jouw oorlog. Dat is de overwinning die jij moet behalen.
Vlug, voor ze je zien en gaan praten.
Mijn kleine perzikbloesem, wat moet je toch zonder mij ?
Mijn vader stierf kort daarna.
Hij stierf op de grond die hij liefhad.
Vader leerde me dat 't leven eenvoudig was, en vol erbarmen.
Hij toonde dat door me te vergeven en m'n kind in z'n hart te sluiten.
Ik zorgde voor 'n goede begrafenis en we rouwden 100 dagen om hem.
Er ging een jaar voorbij. Ik kreeg werk als serveerster.
De oorlog verhevigde. De Amerikanen hoorden al bij 't landschap.
En bij ons.
Dit is Steve. Hij is sergeant.
Hij wil een aardig Vietnamees meisje ontmoeten.
Ik heb geen tijd, neem jij hem maar mee.
Ik kan niet met mannen omgaan.
Hij heeft al een deel betaald. Ik heb 't nodig voor m'n kinderen.
Help me. Doe alsof je akkoord gaat, en dan rennen we weg.
Ze doet het. Geef me de rest van het geld maar.
- Daar. - Ik ken haar wel.
Daar is ze. Ze is terug. Geld, geld.
Sorry, m'n vriendin kon het niet hebben dat ik nee zei.
Ze was bang dat je je geld terug zou willen. Ga haar maar achterna.
Had je nog iets ?
Ik heb je al gezegd dat ik je vriendin niet wil zijn.
Als je 'n meisje wil, moet je naar 'n hoer gaan. Val mij niet lastig.
Daar ben ik te oud voor. Ik wilde gewoon kennis maken met jou.
't Geld maakt me niet uit. Ik wilde alleen maar kennis met je maken.
Mag ik na al dat gedoe even binnenkomen om met je te praten ?
Alleen maar praten. Alsjeblieft ? Even maar.
Goed, een minuutje. Ik laat de deur open.
Als je je niet gedraagt, roep ik de M.P. Ze zijn direct hier.
Ik ben een net meisje.
Ik moet nu werken. Bedankt voor je komst. Veel plezier in Da Nang.
- Ik wacht wel. - Ik moet lang werken.
Ik werk in 't Koreaanse casino. Drank serveren.
- Hostess. - Ik kan toch nergens heen.
Je vriendin heeft bijna al m'n geld.
Ik heb niet eens meer genoeg voor een taxi. En eerlijk gezegd...
... ben ik wat moe van ons wedstrijdje.
Blijf dan maar, maar niet te lang. Doe de deur op slot als je gaat.
- Kunnen we later iets gaan eten ? - Ik heb al gegeten.
- Geen probleem. - Leuk je ontmoet te hebben.
Ik ben er maar even bij gaan liggen.
- Je bent er nog ? - Ik mocht toch uitrusten ?
En ik wou met je uit eten, om je te bedanken...
Je begrijpt 't niet. Ik wil niet uit eten.
Een wandeling dan, of ergens iets drinken. 't Maakt mij niet uit.
Ik wil dat je weggaat. Je bent aardig, maar ik wil geen vriend.
Heb je een vriend ?
Nee, ik heb geen vriend.
Wel gehad. Maar ik wil geen nieuwe vriend.
Het spijt me. Het klinkt alsof ie je veel pijn heeft gedaan.
Pardon ?
- Wil je geld voor de taxi ? - Ik hoef hier niet weg.
Ik weet dat je hier wilt blijven. Maar dit is mijn huis.
- Ik kan wel een 'n siclo roepen... - Hoeren interesseren me niet.
Jij interesseert me.
Is dat je kleine broertje ? Is dit mooie jochie familie van je ?
- Mijn zoon. - Natuurlijk.
Hij lijkt sprekend op je. Net zo'n levendige blik.
Steve ? Heet je zo ?
Het spijt me dat ik onaardig tegen je was. Wil je thee ?
Dat dikke meisje is m'n zus. En dit zijn de honden van moeder.
Ze heeft de acht lelijkste honden in de Verenigde Staten.
Ik geloof dat ik maar 's moet gaan.
Het regent te hard.
Geen taxi.
Blijf tot het droog is.
Meen je dat ?
- Mijn God. Het spijt me. - Rustig maar.
- Wat is dat ? - Wat spullen.
Voor jou en je familie. We gaan Kerstmis overdoen.
Steve, alsjeblieft. Niet doen.
- Dit kan je niet doen. - Natuurlijk wel.
Weet je, Ly. Ik ben niet zo'n prater...
Zelfs als ik je taal sprak, zou ik niet kunnen zeggen hoe ik me voel.
Ik wil gewoon een beetje geluk.
Ik wil bij je zijn en je helpen. Jou en je zoontje, en je moeder.
- Daar is toch niks mis mee ? - Ik wil je vriendin niet zijn.
Ik wil geen vriend. Ik en mannen...
Ik heb een slecht karma. Begrijp je dat ?
Wat voor slechts kan er nu met jou gebeurd zijn ?
Vraag maar niet. Dag, Steve. Je bent een aardige man.
- Zoek een beter meisje. - Wacht 's even.
Mijn karma heeft mij in m'n leven over de hele wereld gebracht.
Ik en m'n plunjezak.
En daarom ben ik nu hier.
Ik moet m'n leven op orde brengen. Ook ik heb niet 't eeuwige leven.
Ik ga naar huis, naar San Diego.
Ik heb daar een huis en familie.
Ik wil dat je met me meegaat. Je bent daar veilig en vrij.
Je zoon is daar vrij en kan naar school gaan.
Mijn eerste vrouw heeft me een goeie les geleerd. Ik meen 't.
Ik heb een goede Oosterse vrouw nodig.
Iemand zoals jij. Als je wilt.
Ik wil dat je m'n vrouw wordt.
Drie jaren gingen voorbij.
Nee, dat is Tommy. En we noemen Hung in 't vervolg Jimmy.
Voor Steve's nieuwe baan verhuis- den we naar de binnenlanden.
Hij was gek op onze nieuwe zoon Tommy en leek herboren.
Als u naar Californië komt, om mijn mama-san te bezoeken...
... nemen we u mee naar Disneyland.
Mama miste papa, en leek al half in de volgende wereld te leven.
- Papa wilde dat je bleef. - Dat kan ik niet. Dat is geweest.
Wie zorgt er dan voor 't land ? Ik ben te oud.
Bon komt vast nog terug. Ik weet zeker dat ie terugkomt.
Amerika, mama.
In Amerika kan ik de kinderen redden.
Het Zuiden sterft. Volgens Steve kan 't elk moment vallen.
Z'n moeder en zus wonen daar. Hij gaat straks 'n goede baan zoeken.
Hij houdt van me.
- Ik hou van hem. - Hou je van hem ?
Hij is goed.
Hij houdt van de kinderen.
Amerikanen zijn voor thuy voor chung. Zonder begin en einde.
Ze maken zich niet druk om hun voorouders.
Daarom denken ze dat ze alles maar kunnen doen.
Je wordt niet gelukkig met die man.
De geest van je vader kent pas rust als jij in z'n huis slaapt.
- Waar gaan we heen ? - Blijf bij elkaar.
- Wat is er gebeurd ? - Ze hebben de basis overvallen.
Bij elkaar blijven.
- Onze spullen. - Geen tijd.
Hier, steek dit bij je.
Maak dat jullie wegkomen.
Deze vrouw is de moeder van mijn zoon.
U wordt beloond voor hun evacuatie.
- Dit is het eindpunt. - Maar Saigon...
U zei dat u ons naar Saigon zou brengen.
- Klootzak. Val dood. - Wegwezen.
Mijn familie was verspreid geraakt.
Maar onderweg naar Qui Nhon merkte ik dat ik niet alleen was.
Mijn land stortte in.
Rustig blijven.
Butler.
Steven J ? Die wordt vermist. Komt u morgen maar terug.
Batowski. Iemand voor Batowski ?
Tickets. Amerikaans vliegtuig. $2000.
Schat, kom met mij mee. Voor Amerikaanse mannen met veel geld.
Ik heb 10.000 piasters.
Kijk. Papa.
Het was precies zoals in m'n dromen. Amerika.
Weidse luchten en reusachtige mensen die me omhelsden.
Maar niets kon tegen mijn man op. Steve Butler.
- Sergeant Butler. - We zijn er. De droom begint.
Z'n gegroefde gezicht stond voor alles waarom ik van Amerika hield.
Ik speelde football met 'n jongen die daar woonde.
Daar woonde m'n eerste vriendin. Wat was die lelijk.
Jij maakt me gelukkig, schat.
Erg gelukkig.
Hij is er al. Ze zijn vroeg. Wat is ze knap.
Net een kleine Chinese pop. Kom in m'n armen.
En de kinderen. Om op te vreten.
- Dag, schat. - We zijn thuis. Daar is ma.
- Je ziet zo welke van Steve is. - Dat is Le Ly.
Wat ben ik blij jou eens te zien.
- En de jongens. - Schat, kom verder.
Moet je eens zien. Goeie God.
Niet slecht, hé ?
We blijven eerst hier, maar we krijgen gauw iets voor onszelf.
Wanneer zijn jullie aangekomen ?
Hoe was de vlucht ? Het was daar vast vreselijk.
Daar gaan we 't nu niet over hebben. Dat kan later nog wel.
Ik heb biefstuk en gepofte aardappels. Daar hou je zo van.
En chocolade-ijs. Lust je dat ? Eten jullie dat ook ?
- Ik wil wel thee maken. - Nee, dat doe ik. Jij bent de gast.
Hierheen allemaal.
Heb je honger, Ly ? Zo mag ik je toch wel noemen ?
's Even zien. Het avondeten. Biefstuk, aardappels en erwtjes.
En als toetje aardbeien. We hebben jullie zo weer op gewicht.
Het vlees is wat meer werk, maar we hebben alles in de hand.
Lijkt wel toveren, hé ?
Uw zegen, Heer, over de gaven die we ontvangen.
In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Amen.
Was er veel ongedierte ?
- Waren er veel aan de drugs ? - Sommigen.
- Mijn Steve doet zoiets niet. - Tuurlijk niet.
Johnny van verderop is omgekomen.
Le Ly, wat heb je toch mooi haar.
Ik heb verlof gehad in Australië. Mooie stranden heb je daar.
- Heb je lekker verdiend ? - Ik heb $14.000 gespaard.
Gevarengeld, geen belasting. Ik zou zo weer een jaar gaan.
- Maar het is gebeurd daar, denk ik. - Beverly heeft gebeld.
Die wil dat geld vast wel hebben.
- Nog drie jaar. - Dan ben ik binnen.
- Hoe gaat 't met de kinderen ? - Fantastisch. Bel ze gauw 's op.
- John heeft 't zwaar op school. - Ik zal 't gauw doen, oké ?
Laten we ons niet opwinden. Ly Le heeft vast ook last van jetlag.
- Ja toch, schat ? - Je drinkt te veel.
- Je bent m'n naam vergeten. - Het spijt me, Le Ly.
Denk maar dat je in 'n Saigon taxi zit. Mijn auto is naar de garage.
Ik begrijp wel iets van geld.
Je zit al lang bij de mariniers, maar je woont nog bij je moeder ?
Het probleem is Beverly. Ze krijgt de helft van m'n salaris.
En nog wat voor de kinderen.
En ik moet nog een lening uit '67 aflossen. Ik heb geen rooie cent.
Over drie jaar krijg ik 'n goed pensioen.
Daarna wacht me een goede baan in het burgerleven. Kassa.
Dan gaan we terug naar het Verre Oosten.
Indonesië, Singapore.
Ik verdien dan zeker $65.000 per jaar. Dat is me al beloofd.
- Wat is dat voor baan ? - Dat mag ik nu nog niet zeggen.
Maar het komt goed, dat beloof ik je.
- Zou dat lekkere stuk er nog zijn ? - Die ziet er lekker uit.
Wat een kontje, hé ?
- Kies maar een merk uit. - Uncle Ben maar, denk ik.
Een oom is een betrouwbare man.
We hoeven niet 't hele dorp te voeren. En Bernice lust 't niet.
Dit is Amerika, schat. De winkel is 24 uur per dag open.
In Amerika heb je geen geld nodig. Je geeft dit papier aan de bank...
... en dan betaalt die het.
Ze snappen het niet, Ly. Maar ik wel.
Maar we zullen ze 's wat laten zien.
Dank U dat U ons behoed hebt. En we danken U voor deze gaven.
In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.
In Da Nang. Een vriendin van haar probeerde me te belazeren.
Ik had er zo eentje in Okinawa. Dijen als die kalkoen daar.
Het is niet wat je denkt.
- Ik heb echt achter 'r aangezeten. - Gelul.
Laat je niet meeslepen door je gore gedachten, vriend.
Jij en ik zijn een pot nat.
Ze zeggen precies wat je wilt horen.
Ze doen alles wat je wilt. Als jij dat niet gelooft...
Wat lul je nou ? Oosterse vrouwen zijn ook heel erg trouw.
Neem nog een borrel. Ik wens je sterkte.
Eet wat. Het is Thanksgiving. In Vietnam verhongeren de kinderen.
Bernice, laat 'r toch met rust. Ze eet nooit veel.
Altijd rijst met vis. Die kinderen snakken naar aardappels en vlees.
Laat 'r met rust. Ze kan niet voor haar hele land eten.
We zijn toch gul ? Ze kan toch wel dankbaar zijn ?
Dankbaar ? Als wij daar een dorpje binnengingen, zeiden alle oudjes:
Alstublieft, vermoord me niet.
We kwamen langs ziekenhuizen, vol slachtoffers van onze bommen.
En ze zwaaiden.
Kinderen die ledematen misten, zwaaiden alsof we toeristen waren.
Waarom ? Omdat ze blij zijn dat ze nog leven en blij zijn ons te zien.
Onze schuld. 20 doden of verminkten van hen tegen een van ons.
Dus verwacht niet dat Ly 'n gat in de lucht springt voor je kalkoen.
Ze weet precies wat ze hier heeft en wat ze heeft achtergelaten.
Nou, 't spijt me, broertje.
Verdomme, Ly. Het wordt tijd dat ze in hun eigen bed gaan slapen.
Het is beter als ze bij hun ouders slapen. De boze geesten...
We zijn hier niet in Vietnam. Dit is Californië.
Ik kan je niet eens zien met al deze lichamen.
Zo worden ze zelfstandig.
Je bent Le Ly's held. Je bescherm- de me net. Je bent een goed man.
Gewoon te veel whisky.
Ik wil gaan werken. Geld verdienen. Ik wil hier weg.
Je familie houdt meer van hun honden dan van onze zoons.
- Waar wil je dan werken ? - In een fabriek of restaurant.
Er zijn hier veel Oosterse restaurants.
Ik wil 't liefst terug naar Vietnam. 'n Hoop geld verdienen.
Ik mis 't eigenlijk best wel.
Wat is dat voor baan waar je zoveel geld voor krijgt ?
Het blijft wel onder ons, hé ?
Ik kan niet zo maar overal werken na wat ik nu doe.
- Wat voor baan, Steve ? - Wapens.
- Wapenverkoop. - Ik begrijp het niet.
Geweren. Ik ga geweren verkopen.
Wat ? Is dat een grapje ?
Wat denk je dat ik steeds gedaan heb als militair adviseur ?
Ik ga naar landen die we helpen en leer ze met onze wapens omgaan.
Je verkoopt wapens aan regeringen die vrouwen en kinderen doden ?
Als we dat niet deden, zouden ze communisten worden.
- Zouden ze dan beter af zijn ? - Wapens, communisten.
- Amerikanen denken alleen daar aan. - Ik kan niks anders.
- Het betaalt tenminste goed. - Luister je wel eens naar mij ?
- Shit, dat boeddha-gelul. - Nee, niet alleen dat.
Ik bedoel... Mijn familie, mijn leven...
We weten niets van elkaar.
Je hebt tegen me gelogen in Vietnam.
Het was geen leugen, niet echt.
Het was een leugen om bestwil.
Schat, toe nou. Alsjeblieft. Ik hou van je.
Tegen de zin van Steve ging ik werken in een printplatenfabriek.
Ik heb $5000 van de meisjes geleend.
Met 10. 000 kan ik 'n eethuisje beginnen in 'n immigrantenwijk.
Vietnamezen vertrouwen geen banken. We lenen elkaar geld.
Kan ik iets lenen ? Ik denk $1400 winst te maken, per maand.
Ik zei niets tegen Steve. Hij wilde niet dat ik een zaak begon.
Hier heb ik $5000 voor betaald in Vietnam.
- Ga maar naar Vietnam dan. - Ik ga een restaurant openen.
Steve wilde me onderhouden, maar ik was gewend mezelf te bedruipen.
Maar in Amerika moest ik huisvrouw worden.
Ik droeg dus twee petten.
Geluk gehad ? Hoezo ? Twee jaar zei u. We hadden een afspraak.
Twee jaar is geen $10.000, maar $20.000.
Ik heb de airconditioning aangelegd. Nieuwe bedrading...
Ik zou $10.000 voor twee jaar betalen, en dat weet u ook.
Toen ik 't Steve vertelde, kregen we ruzie. Er volgden meer ruzies.
Tot m'n verdriet wou Jimmy geen Vietnamees meer met me spreken.
Net als Tommy en onze nieuwe zoon Alan.
Op school zeiden ze dat ze Mexicaans waren.
- Ik teken niet. - Goed, dan niet.
Ik begon me Amerikaans te gedragen.
Ik schreeuwde tegen m'n man, ik keek 'm afkeurend aan...
Steve begon meer te drinken. Z'n werk op de basis beviel 'm niet.
- Boeddha weet er niks van. - Hij had nog een andere kant...
... die ik eerder niet had gezien.
Hij sprak boze woorden. Woorden doordrenkt van geweld.
Het is een rotwijf. Ze wil nog meer.
Het geld is steeds zo op met vijf kinderen. Waaronder jouw bastaard.
Het korps mariniers heeft me in de tang. Ik kan niks beginnen.
Waarom besteed je dan $400 aan weer twee geweren ?
Jullie spleetogen zeiken altijd over geld.
Noem me niet zo, Steve Butler.
Ze zijn het waard. Ik verkoop ze zo voor 't dubbele.
Ze kunnen je redden van de dood.
De dood ? Hoe dan ? Jij bent de enige hier die met wapens zwaait.
- En je drinkt en je schreeuwt. - Ik bepaal zelf wat ik doe.
Het zijn ook mijn zoons, en in de bergen gaan we jagen en schieten.
- Ze moeten leren overleven. - Mijn zoons leer je niet schieten.
Ik heb te veel wapens gezien. Met doden los je niets op.
Ik wil geen wapens in mijn huis. Ga maar weg als 't je niet zint.
Val dood, liegend rotwijf.
- En ik heb je brief gelezen. - Welke brief ?
Van die gele minnaar van je.
- Die brief in je tas. - Anh ?
- Heb je in m'n spullen geneusd ? - Wat schrijft ie in 't Vietnamees ?
Wil ie je terug ?
Hij vroeg naar Jimmy. Ik stuur 'm foto's.
- En ik beantwoord z'n vragen. - Gelul.
Je liegt, rotwijf.
Ooit dacht ik dat ik van je hield.
Maar nu zie ik dat we te verschillend zijn.
Geen fouten meer. Niet met zulke jonge kinderen.
Wil je scheiden ?
- Bedoel je dat ? - Ik heb een ding geleerd.
In 'n huwelijk voel je je allebei rot als er eentje zich rot voelt.
- Zo zit 't leven in elkaar. - Nee, 't leven zit zo in elkaar.
Ik dacht dat ik toen zou sterven.
God is niet wreed, alleen maar praktisch.
Soms moeten we in dit leven, zonder dat we het weten...
... de rekening voldoen voor voorgaande, slechte levens.
Ik kan het niet.
Ik kan niet zonder jou leven.
Ze zetten me aan alle kanten vast.
- Wie doet dat dan ? - Het korps mariniers.
Ik krijg die burgerbaan helemaal niet.
Ze stellen 'n onderzoek naar me in en dan trappen ze me eruit.
Je weet nog niet half wat er allemaal gebeurd is.
Vertel 't me dan. Je moet me alles vertellen.
Dat zal je opluchten.
Ik ben een moordenaar. Ik heb er daar zoveel te grazen genomen.
Ik werd zo goed dat ik bij Speciale Projecten kwam.
Illegale acties. We vermoordden er soms wel 3 of 4 op een nacht.
Allerlei lui. Rijstboeren...
... rijke stinkerds die de VC financierden...
Complete psychologische oorlogvoering.
Soms rukten we iemands lever uit z'n lijf...
... zodat ie niet in de boeddha-hemel kwam.
Sneden zijn ballen eraf...
... propten die in z'n mond en naaiden dan z'n lippen op elkaar.
En de VC kreeg de schuld.
Drugs, wapenhandel, slavernij...
Noem maar op.
Op een nacht doodde iemand het meisje met wie ik samenwoonde.
We mochten niet omgaan met Vietnamezen.
Dus vermoordden ze haar. Ze sneden haar keel door.
Ik zat in een hel.
Je reinste hel.
Misschien ben ik daar wel dinky dau geworden.
Misschien ben ik wel stapelgek. Wie zal het zeggen.
Ik moest er steeds meer vermoorden.
Het voelt alsof je buik vol haaien zit, die aan je vreten.
Je moet maar doorgaan, want als je stopt, vreten de haaien je op.
Op een dag werd ik eruit gezet.
En toen kwam ik jou tegen. Ik dacht dat alles zou veranderen.
Maar er verandert nooit iets.
Wat moet ik nog ?
Rustig maar.
Wat gaat er met mij gebeuren ? Ik ben doodsbang.
Ik weet 't niet.
Ik ben ook soldaat geweest, in eerdere levens.
Ik heb veel mensen pijn gedaan.
Ik loog, ik stal, ik haatte...
Nu krijg ik de rekening.
Soldaten probeerden me kapot te maken.
Heel lang had ik geen man die van me hield.
Geen respect.
Het is mijn lot.
We zijn aan elkaar gelijk. We hebben 'n slecht karma gemaakt.
En we moeten onze schuld inlos- sen, nu of in een volgend leven.
Maar we kunnen het niet opgeven. We moeten verder.
Een andere huid...
... hetzelfde lijden.
kan je van mij houden ?
kan je echt van mij houden ?
Maar de ruzies gingen door.
Tenslotte ging ik naar een advocaat.
Ik voelde me niet thuis in dit land.
Ik dacht erover om terug te gaan.
Hij mag geen meubels meenemen, Ly.
Bel je advocaat.
Het is wel goed, Sharon. Laat hem maar.
Bij een scheiding moet je alles verdelen.
- Niet nu. kan je... - Alsjeblieft. Laat 'm maar.
Opeten.
- Wat moet jij hier ? - Ik ga met ze naar de mis.
- Geen sprake van. - Aan de kant.
Ga verdomme aan de kant.
Jimmy, kom.
- Wat doe je ? - Ik ga mee.
Ga jij de lunch maar klaarmaken.
Le Ly, fijn je te zien. Je bent veel te lang niet geweest.
- Met mij. Steve. - Hoe is het met Alan en Tommy ?
- Prima, wil je ze terugzien ? - Natuurlijk.
- De politie zoekt je. - Doe precies wat ik je zeg.
- Wat wil je ? - Je schrijft die advocatentrut...
... dat je de aanklacht intrekt. Dat ik alles op m'n naam krijg.
En dat je niet meer wilt scheiden. Hoor je me ?
Ja, ik hoor je.
Laat de brief notarieel bekrachtigen en geef 'm aan pater Bob.
- Doe 't. Anders zal je 't berouwen. - Ik doe het. Doe ze geen pijn.
Ze zijn van ons, Steve. Ons leven zit in hen.
Zorg maar dat die brief er komt.
Mijn zoons. Ik heb ze gebaard. Ik heb hun eten voorgekauwd.
Ik ben geschokt. De onbeschaamdheid van mannen...
Ze respecteren vrouwen niet. Heb- ben ze nooit moederliefde gekend ?
Als ik je een vermoord baby'tje laat zien...
... en zeg: Het was zijn karma...
Dan kunnen we huilen om de baby, om zijn karma...
... en om het slechte karma van de soldaat die 'm heeft gedood.
Maar we moeten onze emoties nooit gebruiken...
... om het wiel der wedergeboorte te negeren.
Dat is even natuurlijk als de beweging van de zon en de maan.
Hoe kan ik 'm zeggen dat we vrienden moeten blijven...
... zonder dat we getrouwd zijn ?
Hij heeft een grote schuld opgebouwd.
Maar als je hem niet de kans geeft zich daarvan te bevrijden...
... dan zal alleen de schuld van je eigen ziel groter worden.
De mannenhaat die je verblindt...
... zal elke man verblinden die je in een toekomstig leven ontmoet.
Als je je van Steve afkeert, wijs je je eigen verlossing af.
Kind...
Je hebt de mensen vergeven die je hebben verkracht...
... je land hebben verwoest...
... en je familie kwaad hebben gedaan. En zo moet 't ook zijn.
Je karma heeft zich met Steve vermengd tot Tommy en Alan.
De toekomst en het verleden zijn hetzelfde.
Als je gaat scheiden, moet je nog eens terugkomen en 't over doen.
Het pad naar het nirvana is nooit veilig...
... maar verraderlijk en steil.
Als je alleen op zonnige dagen gaat lopen...
... kom je nooit op je bestemming aan.
Maak de juiste keuze, perzikbloesem.
Een kind zonder vader is als een huis zonder dak.
Ly, luister goed.
Kim was ook naar Amerika gekomen en met een militair getrouwd.
Steve en de jongens zijn nu hier. Ze zitten te drinken.
Hij wil met ze naar Canada.
De jongens zijn overstuur.
- Goed, aanstaande dinsdag... - Geef me Steve even.
Ik moet met hem praten.
Het is voor jou.
Ik weet dat je me haat, maar ik haat jou niet.
Ik wil je helpen. Geef me die kans.
Ik voel je pijn. Kom terug naar huis.
Geen politie. Alleen jij en ik en de kinderen.
We moeten dit goedmaken. Ik zal naar jouw kerk gaan.
Ik zal beter mijn best doen. Ik zal het altaar wegdoen.
Ik hou van je, Steve.
Ik hou van de man die ik in Vietnam heb gezien.
Ik zal je terugvinden.
Hij is er nog steeds, Steve.
Ik hou nog steeds van je.
- U mag niet naar binnen. - Mijn kinderen.
Alles is goed met hen.
Hij heeft zelfmoord gepleegd.
De geesten zijn hier.
Het is prachtig.
Je man is hier. Hij is wat verlegen.
Hij wil het huis niet binnenkomen.
Hij is niet gewend aan deze nieuwe wereld.
Hij heeft veel pijn. Maar hij vergeeft je.
Hij wil dat je zijn ziel naar de boeddhistische tempel leidt.
Hij zegt: Plaats me in de tempel.
Als hij vrede vindt, zullen jij en je gezin ook vrede vinden.
Dat was het.
Weet u zeker dat hij het was ? Hij was erg christelijk.
Hij is erg veranderd.
En trouwens...
... dit huis...
Ik moet gaan. Niet goed.
Je voordeur is recht tegenover je achterdeur.
Alles wat je leven aan de voorkant binnenkomt...
... gaat er aan de achterkant weer uit. Mannen, geld, geluk. Alles.
Ga snel verhuizen.
1 3 jaar na de oorlog ging ik voor het eerst terug naar Vietnam...
... naar de geest van m'n vader, naar mijn zusters en broer Bon...
... die de oorlog had overleefd.
En naar mijn moeder, die ik in geen jaren gesproken had.
Ik wilde graag dat mijn drie zonen haar nog zouden zien.
Het was me voor de wind gegaan in Amerika.
Ik handel in huizen en heb een restaurant.
Het contact met mijn zoons leed eronder.
Ik had verhoudingen, maar mijn hart werd nooit beroerd.
Toen we in Saigon aankwamen, dat nu Ho Chi Minhstad heet...
... beefde mijn hart toen ik met Jimmy naar zijn vader ging...
... op wie ik 20 jaar eerder als jong meisje verliefd was geworden.
Zou hij ook veranderd zijn ?
Begin daar niet weer mee.
Je ziet er gezond uit.
Je bent een geest. Ik zie je niet.
Ik weet niet waar je bent.
Hoe gaat het met Kim ?
Goed.
Uw kleinkinderen. Mijn zoons.
Jimmy is Hung.
Tommy is Chau.
Alan. Geboren in Amerika.
- Wat zei ze ? - Dat je zo groot bent geworden.
U schuurde altijd uw rug aan de deurpost in ons huis.
- Moet je haar tanden zien. - Niet doen.
Broer.
Neem een chocolaatje.
Neem nou. Voor de beleefdheid.
Nee, dat kan ik niet.
Verpest 't niet. M'n oudste zoon en m'n jongste dochter zijn terug.
Mijn twee helften, elk aan een kant.
We hadden dezelfde moeder, en ik hou van haar als zuster...
... maar haar cadeaus kan ik niet aannemen.
Ik vreesde dat je me zou verachten...
... omdat ik met de vijand trouwde, en wegging toen jij nog vocht.
Het is lang geleden, Bay Ly. Er is veel vergeven.
Maar je weet niet hoeveel leed de Amerikanen hebben veroorzaakt.
Het was erg zwaar. We gebruikten onze eigen uitwerpselen als mest.
We hadden alleen de toekomst.
En die zou er alleen zijn als we overwonnen.
Dus bleven we sterven. Wat er ook gebeurde.
Als mieren onder de poten van een olifant.
Niet omdat we moedig waren.
Maar we hadden geen keuze.
Alleen onze vrijheid was van belang.
En de toekomst bracht alleen maar meer oorlog.
De Cambodjanen, de Chinezen.
Toen ik mama opzocht in 1 980...
Je kunt je niet voorstellen hoe ze heeft geleden.
Ze was te oud om te werken.
Ze moest het land, ons land, afstaan aan de staat.
Toen ik mama en Hai vond, leden ze honger. Ze liepen in lompen.
De dieren waren afgeslacht en het huis was verwoest.
Ze werden aangevallen door wilde honden.
Niemand in het dorp gaf om ze.
Twee oudjes, die van afval en zelfverbouwde groenten leefden.
Nu kom jij hier. Een rijke, vreemde buitenlander.
Daardoor zal het dorp zich weer tegen hen keren, tegen ons...
... de Phungs, die al zoveel geleden hebben.
Iedereen had het moeilijk na de bevrijding.
Vaak wisselden hemel en aarde van plaats.
Een land opbouwen na een oorlog, lijkt op 'n gezin stichten...
... door je te laten verkrachten.
Een oorlog levert veel begraafplaatsen op...
... en op begraafplaatsen zijn geen vijanden.
Ik moest veel aan Sau denken, hoe ik 'm de oorlog in had gestuurd.
Je vader wilde dat ie zou trouwen, maar ik hield het tegen.
Ik was zo overtuigd van mijn gelijk.
't Is niet te geloven. Ik gaf een kleinzoon op voor een soldaat.
En ik verloor beiden. Wat zat ik er naast.
Het was ook An Sau's keuze.
Hij gedroeg zich als een goede zoon door me te gehoorzamen.
Als ik gekund had, had ik verhinderd dat jij naar Amerika ging.
En wat zou er hier van je zoons zijn geworden ?
Ik ben zo trots op je, Bay Ly.
Jij hebt een andere kant van het leven leren kennen.
Tranen zijn Gods manier om je terug te geven wat hij eerst nam.
Ik heb geen tranen meer.
Ik heb ze in alle windrichtingen uitgeschreid.
Mijn kleur verandert, Ly. Het is vorig jaar begonnen.
Ik heb het bij anderen zien gebeuren.
Je bent teruggekomen, en daar gaat 't om.
Je hebt je groeicirkel gesloten.
Van eb naar vloed, van arm naar rijk.
Van bedroefd naar gelukkig. Van bedelaar naar rijke dame.
Je verleden is nu afgesloten...
... en mijn taak als moeder zit er op.
Ik kijk er naar uit om naar papa te gaan.
Die nacht sliep ik in het huis dat mijn vader had gebouwd.
Daarna vond hij 't niet meer nodig me in mijn dromen te bezoeken.
Ik gaf mijn offergaven aan alle doden van het dorp.
Ik was thuis gekomen.
Maar thuis was het veranderd.
En ik zou altijd overal tussenin staan. Zuid en noord...
Oost en west, oorlog en vrede, Vietnam en Amerika.
Het is mijn lot om tussen de hemel en de aarde te staan.
Wie z'n lot weerstaat, moet lijden. Wie 't accepteert, wordt gelukkig.
We hebben tijd in overvloed om onze fouten te blijven herhalen.
Maar wie z'n fout goedmaakt, hoort eindelijk 't lied der verlichting...
... waarmee we de keten der wraak voor altijd kunnen doorbreken.
Je kunt het lied nu horen in je hart.
Je ziel zingt het al sinds je geboorte.
Als de monniken gelijk hebben, en alles een reden heeft...
... dan heeft lijden tot doel om ons dichter bij God te brengen.
Om ons sterk en moedig te maken als we zwak of angstig zijn...
... en om ons wijsheid te geven.
Om ons te leren los te laten wat we niet langer vast kunnen houden.
De echte overwinning behaal je in je hart, niet op een land.
Phung Thi Le Ly Hayslip was co-auteur van de twee boeken...
... waarop deze film is gebaseerd. Ze woont in Californië...
... en heeft bijgedragen aan de bouw van ziekenhuizen in Vietnam.
Nederlandse ondertiteling bewerkt door : odd odd www.ondertitels.nl